ETF-y generujące dochód: dochód stały i dywidendy

Coraz więcej inwestorów indywidualnych chce, aby ich portfele nie tylko rosły, ale także generowały zyski. Dążenie do „życia z inwestycji” z roku na rok nabiera tempa, a ETF-y stały się jedną z najłatwiej dostępnych dróg do osiągnięcia tego celu, właśnie dlatego, że konsolidują setki papierów wartościowych lub spółek w jeden, płynny produkt.

Istnieją dwa główne sposoby osiągnięcia tego celu i warto je zrozumieć razem, ponieważ mają one ze sobą więcej wspólnego, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. ETF-y o stałym dochodzie generują dochód z kuponów obligacji, które posiadają; ETF-y dywidendowe – z zysków dystrybuowanych przez spółki, w które inwestują. W tym artykule przyjrzymy się, jak działa każda z tych metod, ich różnym typom oraz wspólnej decyzji, która dotyczy obu: pobranie dochodu teraz lub reinwestowanie go.

ETF-y o stałym dochodzie: dochód z kuponów obligacyjnych

ETF o stałym dochodzie to fundusz notowany na giełdzie (ETF), który śledzi indeks obligacji. Indeks ten grupuje instrumenty dłużne emitowane przez rządy (dług państwowy) lub przedsiębiorstwa (dług korporacyjny), a ETF replikuje jego wyniki, kupując reprezentatywny koszyk tych samych emisji. Kupując jedną akcję, zyskujesz ekspozycję na dziesiątki, a nawet setki różnych obligacji, tak łatwo, jak kupując akcje na giełdzie.

Oto kluczowa różnica między zakupem obligacji a zakupem pojedynczej obligacji. Pojedyncza obligacja ma datę zapadalności: tego dnia emitent spłaca kapitał, a obligacja przestaje istnieć. Z kolei ETF o stałym dochodzie nigdy nie zapada: w miarę zapadalności obligacji tworzących indeks fundusz sprzedaje te pozycje i kupuje nowe emisje, aby utrzymać profil duracji, który obiecuje odtworzyć. Jeśli kupisz 10-letnią obligację i utrzymasz ją do terminu zapadalności, dokładnie wiesz, ile otrzymasz na koniec (zakładając, że emitent nie wywiąże się ze zobowiązań); jeśli kupisz 10-letni ETF obligacji o średniej duracji, ta duracja pozostaje stała w czasie, ponieważ fundusz stale uzupełnia swój portfel.

Rodzaje ETF-ów o stałym dochodzie

Nie wszystkie fundusze ETF o stałym dochodzie są sobie równe, a różnice między nimi determinują zarówno ryzyko, jak i potencjalny zwrot, jakiego można się spodziewać. Warto spojrzeć na nie z trzech perspektyw: kto emituje instrument dłużny, jego termin zapadalności oraz w którym regionie świata się znajduje.

Obligacje skarbowe to instrumenty dłużne emitowane przez rządy – typowymi przykładami są amerykańskie obligacje skarbowe, niemieckie obligacje Bundu i hiszpański dług publiczny – i generalnie charakteryzują się najniższym ryzykiem kredytowym na rynku instrumentów o stałym dochodzie. Obligacje korporacyjne to natomiast instrumenty dłużne emitowane przez przedsiębiorstwa, dlatego warto rozróżnić dwie kategorie: obligacje o ratingu inwestycyjnym, emitowane przez przedsiębiorstwa o uznanej wiarygodności kredytowej, oraz obligacje wysokodochodowe, które przynoszą wyższe zyski, ponieważ ryzyko niewypłacalności emitenta jest również wyższe.

Pod względem duracji, klasyfikacja krótkoterminowa, średnioterminowa i długoterminowa jest prawdopodobnie najważniejszym czynnikiem wpływającym na zrozumienie rzeczywistego ryzyka ETF-u obligacji, ponieważ mierzy ona wrażliwość ceny na zmiany stóp procentowych (omówimy to szczegółowo w następnej sekcji). Z geograficznego punktu widzenia, instrumenty dłużne rynków wschodzących oferują zazwyczaj wyższą rentowność niż instrumenty gospodarek rozwiniętych, w zamian za ryzyko walutowe, ryzyko polityczne, a w niektórych przypadkach większe ryzyko wypłacalności emitenta; zazwyczaj lepiej sprawdzają się jako pozycja satelicka niż jako rdzeń portfela.

Zalety w porównaniu z bezpośrednim zakupem obligacji

Jeśli już wiesz, że interesują Cię instrumenty o stałym dochodzie, kolejnym logicznym pytaniem jest, dlaczego nie kupić bezpośrednio pojedynczych obligacji. Istnieją cztery konkretne powody, dla których ETF-y są często najpraktyczniejszą opcją dla indywidualnych inwestorów.

• Dostępność. Zakup obligacji rządowych bezpośrednio może wiązać się z koniecznością wpłaty kwoty minimalnej wynoszącej 1.000 EUR lub więcej za emisję; ETF nabywa się po cenie pojedynczej akcji, która jest znacznie niższa.
• Dywersyfikacja. Pojedynczy ETF grupuje setki różnych emisji, co znacznie zmniejsza skutki niewywiązywania się konkretnego emitenta ze swoich zobowiązań płatniczych.
• Płynność wewnątrz dnia. Poszczególne obligacje są przedmiotem obrotu na rynkach, które są mało płynne dla inwestorów detalicznych i charakteryzują się dużymi spreadami. ETF-y są przedmiotem obrotu na giełdzie papierów wartościowych w czasie rzeczywistym i charakteryzują się taką samą płynnością jak akcje.
• Przezroczystość. Replikowany indeks jest publiczny, a jego dokładny skład jest znany w każdym momencie, bez względu na słowa pośrednika.

Osiągnięcie tego samego poziomu dywersyfikacji poprzez zakup obligacji pojedynczo wymagałoby znacznego kapitału i długiego czasu zarządzania, więc połączenie dostępności, dywersyfikacji i płynności stanowi najsilniejszy argument przemawiający za inwestowaniem w obligacje za pośrednictwem ETF-ów.

Ryzyko stopy procentowej: co powinieneś wiedzieć przed zakupem

Oto najważniejsza, a zarazem najbardziej niewygodna część tego pierwszego podejścia: ETF-y o stałym dochodzie nie są wolne od ryzyka. Mają swoje własne ryzyko, zwane ryzykiem stopy procentowej. Zależność jest odwrotna: gdy stopy procentowe rosną, cena istniejących obligacji spada.

Logika jest prosta, jeśli potraktujemy to jak pożyczkę. Wyobraź sobie, że bank pożyczył ci pieniądze z oprocentowaniem 2%, a wkrótce potem stopy procentowe wzrosły i bank mógł pożyczyć ci te same pieniądze z oprocentowaniem 4%. Ta stara pożyczka z oprocentowaniem 2% jest mniej warta, ponieważ na rynku pojawiła się lepsza alternatywa. To samo dzieje się z obligacją: jeśli płacisz stały kupon w wysokości 2%, a rynek zaczyna żądać 4% za podobny dług, twoja obligacja traci na wartości rynkowej, nawet jeśli emitent będzie spłacał cię jak zwykle aż do terminu zapadalności.

Im dłuższy okres trwania ETF-a obligacyjnego, tym większy ten wpływ: podczas podwyżek stóp procentowych w USA i Europie w 2022 roku, ETF-y o dłuższym okresie trwania o stałym dochodzie odnotowały znaczne spadki cen, jedne z największych w ich niedawnej historii. Nie była to wina awarii produktu ani niewypłacalności emitenta, ale raczej oczekiwane funkcjonowanie mechanizmu duracji.

TER i koszty w ETF-ach o stałym dochodzie

Współczynnik TER (Total Expense Ratio) to roczna stopa procentowa pobierana przez fundusz na pokrycie kosztów zarządzania, powiernictwa, audytu i kosztów operacyjnych, która jest automatycznie odliczana od wartości funduszu. Zasadniczo ETF-y o stałym dochodzie mają zazwyczaj niższy współczynnik TER niż ETF-y akcyjne, zwłaszcza gdy śledzą indeksy długu państwowego gospodarek rozwiniętych poprzez zarządzanie pasywne. Fundusze skoncentrowane na rynkach wysokodochodowych lub wschodzących są zazwyczaj droższe, ponieważ ich utworzenie i utrzymanie wymaga większego nakładu pracy ze strony zarządu.

Nie podajemy tutaj dokładnych wartości TER, ponieważ różnią się one w zależności od dostawcy, waluty i terminu: zawsze sprawdź aktualne informacje KID/DFI przed zakupem. W porównaniu z bezpośrednim zakupem obligacji, ETF-y zazwyczaj oferują również niższe koszty całkowite, ponieważ zastępują spread między wieloma spreadami OTC i opłatami depozytowymi jedną, transparentną i z góry ustaloną opłatą roczną.

ETF-y dywidendowe: dochód z zysków korporacyjnych

Dywidendowy ETF to fundusz ETF, który wybiera spółki na podstawie ich polityki wypłaty dywidendy. Niektóre priorytetowo traktują spółki o wysokiej bieżącej stopie dywidendy (strategia wysokiej stopy dywidendy), podczas gdy inne wybierają spółki z historią corocznego zwiększania dywidendy (strategia wzrostu dywidendy).

Wszyscy, niezależnie od strategii, inwestują w spółki, które już dystrybuują część zysków akcjonariuszom. Najważniejszą różnicą nie jest to, czy spółki wypłacają dywidendy, ale co ETF robi z tymi pieniędzmi po ich otrzymaniu. O tym przyjrzymy się szczegółowo w dalszej części artykułu.

Wysoka dywidenda czy rosnąca dywidenda: to nie to samo

Nie wszystkie fundusze ETF oparte na dywidendzie dążą do tego samego celu, a mylenie „wysokiej dywidendy” z „dobrą dywidendą” to jeden z najczęstszych błędów przy wdrażaniu tej strategii. Bardzo wysoka stopa dywidendy – na przykład 8% lub 10% – może wydawać się szansą, ale należy do niej podchodzić z ostrożnością: gdy kurs akcji spółki gwałtownie spada, jej stopa dywidendy (obliczona jako iloraz dywidendy i ceny) automatycznie rośnie, nawet jeśli spółka nie zmieniła swojej polityki wypłat. W wielu przypadkach ta wysoka stopa odzwierciedla oczekiwania rynku na obniżkę dywidendy, a nie oznakę siły.

Fundusze ETF o rosnącej dywidendzie kierują się inną logiką: wybierają spółki, które w przeszłości regularnie zwiększały wysokość swoich dywidend przez kilka kolejnych lat, co wymaga generowania rosnących zysków i rozsądnego zarządzania finansami.

Ten filtr sugeruje, że firmy, które od lat zwiększają swoje dywidendy, zazwyczaj prowadzą działalność bardziej przewidywalną i mniej lewarowaną, a strategie wzrostu dywidend historycznie charakteryzowały się niższą zmiennością niż strategie oparte wyłącznie na wysokiej dywidendzie, choć nie jest to gwarantowane i zmienia się w zależności od analizowanego okresu. Żadna strategia dywidendowa nie jest pozbawiona ryzyka: wyniki z przeszłości nie gwarantują wyników w przyszłości, a wartość każdego ETF-a może rosnąć lub spadać.

Akumulacja kontra dystrybucja: ta sama decyzja w obu światach

Niezależnie od tego, czy dochód pochodzi z kuponu obligacji, czy z dywidendy spółki, każdy fundusz ETF generujący dochód stawia Cię przed tą samą fundamentalną decyzją: pobrać te pieniądze teraz czy pozwolić im samodzielnie reinwestować. Nie zmienia to tego, ile fundusz zarabia; zmienia to, ile otrzymujesz i kiedy płacisz od tego podatki.

W przypadku akumulacyjnego funduszu ETF, kupon lub dywidenda otrzymana z aktywów portfela nie trafia na Twoje konto: sam ETF otrzymuje je i automatycznie reinwestuje, kupując kolejne jednostki aktywów, które już posiada. Pieniądze te nie są postrzegane jako gotówka; odzwierciedlają się w cenie ETF, która rośnie nieco bardziej niż wynikałoby to wyłącznie ze wzrostu wartości aktywów bazowych. Zaletą jest to, że odsetki składane działają bez tarć podatkowych, dopóki nie dokonasz sprzedaży: każde reinwestowane euro generuje z kolei nowy dochód w przyszłości, a ten efekt kuli śnieżnej staje się tym silniejszy, im dłużej trwa.

Z kolei w przypadku ETF-ów dystrybucyjnych pieniądze są wpłacane bezpośrednio na Twoje konto zgodnie z ustalonym harmonogramem – kwartalnie, półrocznie lub rocznie, w zależności od funduszu – a Ty otrzymujesz realną gotówkę, którą możesz wydać, ręcznie reinwestować lub pozostawić jako dostępną płynność. ETF-y dywidendowe wprowadzają specyficzny niuans, który nie ma dokładnego odpowiednika w przypadku instrumentów o stałym dochodzie: datę bez prawa do dywidendy. W dniu wypłaty cena ETF-a spada w przybliżeniu o wypłaconą kwotę, ponieważ część wartości funduszu została przelana na Twoje konto w gotówce; ten spadek nie oznacza utraty wartości, a jedynie zmianę sposobu przechowywania tych pieniędzy – w funduszu lub na koncie.

Kiedy stosować każdą metodę (lub łączyć je) w zależności od Twojego profilu

Instrumenty o stałym dochodzie odgrywają szczególną rolę w zdywersyfikowanym portfelu: stanowią przeciwwagę dla akcji. W warunkach spadków na giełdach, którym towarzyszą obniżki stóp procentowych, obligacje wysokiej jakości historycznie osiągały lepsze wyniki niż akcje, choć nie jest to stała ani gwarantowana reguła, a raczej trend obserwowany w poprzednich cyklach. Jeśli portfel składa się wyłącznie z akcji, włączenie ETF-a o stałym dochodzie zazwyczaj zmniejsza jego ogólną zmienność, co jest szczególnie korzystne w przypadku horyzontów inwestycyjnych krótszych niż 10 lat lub dla każdego inwestora ceniącego sobie większy spokój ducha w obliczu gwałtownych spadków na rynku.

Praktyczna zasada wyboru między akumulacją a dystrybucją, zarówno w przypadku instrumentów o stałym dochodzie, jak i dywidend, zależy od etapu, na którym się znajdujesz, a nie od tego, która z dwóch opcji jest obiektywnie lepsza. Jeśli masz horyzont długoterminowy – ponad dziesięć lat – i nie potrzebujesz dochodu teraz, znajdujesz się w fazie akumulacji majątku, a w takim przypadku odroczenie podatku i bezproblemowy procent składany działają na Twoją korzyść. Jeśli zbliżasz się do emerytury lub jesteś w trakcie stopniowego wycofywania inwestycji, dystrybucja ma bardziej praktyczny sens: otrzymujesz dochód bez konieczności sprzedaży akcji, co upraszcza zarządzanie gotówką.

To przejście nie musi być nagłą, natychmiastową zmianą: wielu inwestorów stopniowo przesuwa swój portfel z akumulacji do dystrybucji, zbliżając się do punktu, w którym będą potrzebować tego przepływu pieniężnego, łącząc dochód stały z dywidendami w różnych proporcjach, w oparciu o to samo kryterium. Nie ma jednego wskaźnika, który sprawdziłby się u każdego: zależy to od horyzontu inwestycyjnego, profilu ryzyka i celów. „Życie z inwestycji” to uzasadniony i osiągalny cel, ale warto realistycznie podchodzić do ram czasowych: budowanie naprawdę wysokiego dochodu wymaga zgromadzonego kapitału i czasu; to nie jest droga na skróty.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące ETF-ów do generowania dochodu