Brudne klasy i czyste klasy w funduszach: dlaczego nazwa zmienia wszystko (i jak trudno ją zignorować)

Inwestując w fundusz za pośrednictwem banku, prawdopodobnie zakładasz, że cena, którą płacisz, jest uczciwa. Możesz jednak nie wiedzieć, że w wielu przypadkach istnieje inna cena za ten sam fundusz – z tymi samymi aktywami, tą samą firmą zarządzającą, tą samą strategią – która jest znacznie niższa. Różnica ta nie wynika z tego, że jedna wersja jest lepsza, ale z tego, że jedna z nich zawiera prowizję dla sprzedającego.

W tym artykule wyjaśniamy, czym są brudne i czyste klasy jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, jaka jest między nimi różnica pod względem rzeczywistych kosztów, co regulacje prawne mówią o opłatach pobieranych przez dystrybutorów za lokowanie funduszy oraz jak uzyskać dostęp do czystych klas jednostek uczestnictwa już od pierwszego euro. Po przeczytaniu będziesz mieć informacje potrzebne do oceny, czy to, co płacisz za swoje fundusze, ma sens.

Ten sam fundusz, dwie różne ceny: czym jest klasa funduszu

Aby zrozumieć różnicę między klasą brudną a czystą, trzeba najpierw zrozumieć, czym jest „klasa” w świecie funduszy inwestycyjnych.

Fundusz inwestycyjny może oferować wiele wersji samego siebie – zwanych klasami akcji lub jednostkami uczestnictwa – w ramach tego samego portfela aktywów. Wyobraź sobie, że siedzisz na dwóch różnych miejscach w tym samym teatrze i oglądasz tę samą sztukę: Spektakl jest identyczny, ale cena biletu może być inna, ponieważ w cenę biletu wliczona jest prowizja sprzedawcy biletów. Grafika pozostała ta sama, ale cena uległa zmianie.

Różnicę między klasami mierzy się poprzez TER (współczynnik całkowitych kosztów) Jest to całkowity roczny koszt funduszu wyrażony jako procent aktywów w zarządzaniu. Obejmuje on opłatę za zarządzanie, opłatę za powiernictwo i inne koszty operacyjne. Im wyższy TER, tym droższy jest fundusz dla inwestora — i tym niższy jest jego zwrot netto, przy założeniu, że wszystkie inne czynniki pozostają niezmienione. Aby zrozumieć, czym jest fundusz inwestycyjny i jak działa, przed kontynuacją, zalecamy zapoznanie się z artykułem. Czym jest fundusz inwestycyjny? Kompletny przewodnik.

Brudne klasy: koszty dystrybucji, których nie widać w zestawieniu

Klasy akcji „brudne” – zwane również klasami akcji retrocesyjnych – mają wyższą stopę zwrotu (TER) niż klasy akcji „czyste”. Różnica ta nie jest wykorzystywana do wynagradzania lepszych menedżerów ani do dalszej dywersyfikacji portfela. Trafia ona do dystrybutora funduszu: banku, platformy lub brokera, który umieścił produkt u swoich klientów, jako wynagrodzenie za jego sprzedaż.

Ta komisja nazywa się retrocesjaZarządzający funduszem uiszcza tę opłatę dystrybutorowi, który następnie uwzględnia ją we wskaźniku TER (wskaźnik całkowitych kosztów) funduszu, tak aby ostatecznie koszt ponosił inwestor. Mechanizm ten jest niewidoczny na miesięcznym wyciągu: nie pojawia się jako osobna opłata, lecz jest odliczany bezpośrednio od wartości aktywów netto funduszu w sposób ciągły przez cały rok.

Aby to zobrazować, wyobraźmy sobie hipotetyczny fundusz X dostępny w dwóch klasach:

• Klasa brudna:  TER 1,9%
• Czysta klasa z tego samego środowiska: TER 0,75%
• Różnica: 1,15 punktu procentowego rocznie

To 1,15% nie jest kwotą abstrakcyjną. W przypadku portfela o wartości 10 000 euro oznacza to 115 euro rocznie, które trafia do kanału dystrybucji, a nie do Twojego portfela. Rok po roku. Bez widocznego obciążenia.

Czyste klasy: realna cena bez pośredników

Klasy akcji „czystych” to te, których TER nie obejmuje retrocesji. Cena płacona przez inwestora pokrywa jedynie koszty zarządzania, administracji i depozytu funduszu – bez marży dystrybutora. Posiadacz akcji zastępczych nie pobiera prowizji.

Nie oznacza to, że akcje klasy „czyste” są darmowe. Mają one wskaźnik TER (wskaźnik całkowitych kosztów), który odzwierciedla rzeczywisty koszt zarządzania funduszem. Różnica w stosunku do „brudnych” akcji polega na tym, że cena ta nie obejmuje prowizji dla pośrednika, który nie dodaje wartości zarządzania do produktu.

Historycznie rzecz biorąc, klasy czyste, a zwłaszcza zajęcia instytucjonalneNiższe klasy jednostek uczestnictwa TER, przeznaczone dla dużych inwestorów, takich jak fundusze emerytalne czy towarzystwa ubezpieczeniowe, wymagały minimalnej inwestycji w wysokości od 100 000 do 500 000 euro na fundusz, aby się zakwalifikować. Dla przeciętnego inwestora indywidualnego o przeciętnej zdolności oszczędzania te klasy jednostek uczestnictwa były praktycznie niedostępne. Duzi inwestorzy płacili mniej za ten sam produkt. Inwestorzy indywidualni płacili więcej. Ta asymetria nie jest anegdotyczna, lecz strukturalna.

Różnica w euro: 10 lat z klasą brudną kontra klasa czysta

Procenty łatwo zignorować. Euro jeszcze trudniej. Aby zwizualizować rzeczywisty wpływ TER w czasie, bierzemy hipotetyczny przykład funduszu X i stosujemy prostą symulację.

Założenia symulacji:

• Wkład początkowy: 10 000 euro
• Czas trwania: 10 lata
• Hipotetyczna roczna stopa zwrotu brutto: 5% (stała, aby umożliwić porównywanie scenariuszy)
• Klasa brudna TER: 1,9% → rentowność netto = 3,1% rocznie
• Klasa czysta TER: 0,75% → rentowność netto = 4,25% rocznie

Oba fundusze zainwestowały w te same aktywa. Oba osiągnęły taki sam zwrot brutto na poziomie 5%. Jedyną różnicą był wskaźnik TER (wskaźnik całkowitych kosztów). W ciągu 10 lat inwestor w akcje typu „brudne” gromadzi około 1.600 € mniej, która jest klasą czystą — wyłącznie ze względu na dodatkowe koszty dla dystrybutora.

Ten koszt nie znika, jeśli go nie dostrzegasz. Jest po cichu odejmowany od wartości twojego portfela, rok po roku.

MiFID II: zasada, która wymusza ujawnienie tego, co jest ukrywane

W 2018 roku europejska dyrektywa MiFID II (dyrektywa 2014/65/UE) wprowadziła w Hiszpanii obowiązek informowania przez dystrybutorów funduszy o retrocesjach otrzymywanych od zarządzających aktywami. Był to prawdziwy krok naprzód w zakresie regulacji: wcześniej informacje te były domyślnie nieprzejrzyste. MiFID II uczyniła je informacjami, które muszą zostać ujawnione.

Problem polega na tym, że ujawnienie nie jest tym samym, co eliminacja. Retrocesje nadal występują w brudnych klasach akcji. Zmieniło się to, że teraz pojawiają się – zazwyczaj w dokumentacji przedumownej, którą nie każdy czyta – jako konkretne kwoty. Fundusz pozostaje równie drogi. Inwestor nadal płaci retrocesję. Tyle że teraz istnieje dokument, który to potwierdza.

Prawdziwie przejrzysty model to nie ten, który ujawnia retrocesje, ale ten, który ich nie zawiera. Otwarta architektura – dystrybutorzy, którzy nie pobierają retrocesji i w związku z tym nie mają motywacji finansowej do rekomendowania jednego funduszu zamiast innego – to alternatywa, którą przyjęły niektóre platformy.

Jak uzyskać dostęp Bit2Me Zainwestuj w czyste, instytucjonalne zajęcia już od 1 €

Bit2Me Invest działa wyłącznie z czystymi i instytucjonalnymi klasami akcji w swoim portfelu. Nie ma retrocesji dostępnych funduszy: widoczna cena to rzeczywista opłata za zarządzanie, bez prowizji dla dystrybutora.

Ponadto, Bit2Me Invest zapewnia dostęp do instytucjonalnych klas akcji – tych o najniższym TER na rynku, historycznie zarezerwowanych dla dużych inwestorów z minimalnymi inwestycjami od 100 000 do 500 000 euro – już od inwestycji 1 euro. Jest to możliwe, ponieważ platforma agreguje aktywa wszystkich swoich klientów i działa jako pojedynczy inwestor instytucjonalny o dużym wolumenie obrotów, współpracujący z zarządzającymi aktywami.

Średnia stopa TER portfela w fazie 1 wynosi około 0,8%*, w porównaniu do około 2,5% w przypadku funduszy najszerzej dostępnych na rynku w tradycyjnych bankach hiszpańskich. Ta różnica ma charakter strukturalny, a nie jest ofertą tymczasową.

Często zadawane pytania dotyczące zajęć w ramach funduszu „Brudny i Czysty”